Podrzucamy pomysł. Czy Łódź potrzebuje miejsca, które połączy miasto wokół wielkiej flagi?

Za niespełna dwa miesiące będziemy obchodzić 11 listopada. Na ulicach ponownie pojawią się biało-czerwone flagi, odbędą się oficjalne uroczystości i wydarzenia związane z Narodowym Świętem Niepodległości. I właśnie przy tej okazji zaczęliśmy zastanawiać się nad tym, czy Łodzi nie brakuje miejsca, które w takich dniach mogłoby mieć szczególne znaczenie.

Myślimy o przestrzeni stworzonej jako symbol wspólnoty i tożsamości miasta. Miejscu, do którego można przyjść nie tylko na oficjalne obchody, ale również z własnej potrzeby – z rodziną, dziećmi czy znajomymi. Także bez przemówień, sceny i oficjalnego programu.

fot.: Wizualizacja AI — Rondo Solidarności

Pomysł przywieźliśmy z Lublina

Inspiracja przyszła podczas naszej niedawnej wizyty w Lublinie. U stóp Zamku Lubelskiego, na rondzie Romana Dmowskiego, stoi 35-metrowy Maszt Niepodległości. Na jego szczycie powiewa ogromna biało-czerwona. Konstrukcja powstała w 2018 roku, w stulecie odzyskania przez Polskę niepodległości.

Trudno jej nie zauważyć. I właśnie wtedy pojawiła się myśl: a może czegoś takiego brakuje również Łodzi?

Podobny, choć jeszcze większy obiekt ma Warszawa. Przy rondzie Zgrupowania AK „Radosław” stoi 63-metrowy Maszt Wolności. Liczba 63 symbolizuje 63 dni Powstania Warszawskiego. Na maszcie eksponowana jest biało-czerwona o powierzchni około 100 metrów kwadratowych. W okresie obchodów rocznicy Powstania Warszawskiego pojawia się tam również flaga z symbolem Polski Walczącej.

Dobrym przykładem jest Lublin. Na rondzie Romana Dmowskiego, u stóp Zamku Lubelskiego, w 2018 roku stanął 35-metrowy Maszt Niepodległości. Powstał na stulecie odzyskania przez Polskę niepodległości, a powiewająca na nim biało-czerwona ma około 50 mkw. powierzchni. Co ciekawe, również sama konstrukcja otrzymała znaczenie symboliczne – trzy elementy podstawy łączą się w jedną iglicę, co według inicjatorów miało odwoływać się do wielokulturowości Lublina. Flaga jest podświetlana po zmroku.

Jeszcze inaczej podszedł do tego Gdańsk. Na Górze Gradowej znajduje się najwyższy maszt flagowy w mieście, mierzący 42 metry. Powstał w 2018 roku również w związku ze stuleciem odzyskania niepodległości. Jego lokalizacja nie jest przypadkowa – Góra Gradowa wznosi się nad centrum, dzięki czemu ogromna flaga jest widoczna z wielu punktów miasta. Podniesienie biało-czerwonej na tym maszcie stało się częścią gdańskich obchodów zarówno Narodowego Święta Niepodległości, jak i Dnia Flagi.

Gdańsk poszedł zresztą znacznie dalej. W różnych częściach miasta powstały kolejne maszty – przy ważnych rondach, placach i węzłach komunikacyjnych. Są miejsca, w których obok siebie eksponowane są flagi Polski, Gdańska i Unii Europejskiej. Cztery maszty ustawione na granicy Gdańska i Sopotu zostały pomyślane wręcz jako symboliczna brama wjazdowa do obu miast.

Monumentalna flaga nie musi być wyłącznie elementem państwowego ceremoniału charakterystycznego dla Warszawy. Lublin wykorzystał ją jako symbol niepodległości i własnej historii, a Gdańsk również jako element miejskiego krajobrazu i ważnych przestrzeni publicznych.

Wielka flaga widoczna z daleka przestaje być jedynie dekoracją pojawiającą się przy okazji święta. Staje się częścią panoramy, punktem orientacyjnym i symbolem miejsca.

Dlaczego podobnej roli nie mogłaby pełnić w Łodzi?

fot.: Wizualzacja AI — Rondo Lotników Lwowskich

Nie pomnik. Współczesna przestrzeń miasta

Wyobrażamy sobie wysoki, być może 35- lub 40-metrowy maszt z potężną flagą, ale sam maszt byłby tylko jednym z elementów projektu.

Jeżeli takie miejsce miałoby powstać, powinno zostać zaprojektowane współcześnie – bez ciężkiej, tradycyjnej stylistyki pomnikowej. Maszt mógłby być ciekawym obiektem architektonicznym lub artystycznym, zaprojektowanym specjalnie dla Łodzi. Ważne byłyby światło, zieleń, nawierzchnia, miejsca do siedzenia i cała przestrzeń wokół.

Monumentalna wysokość masztu i wielka flaga powinny nadawać temu miejscu wyjątkowy charakter. Ale nie chcielibyśmy tworzyć przestrzeni, do której przychodzi się wyłącznie dwa czy trzy razy w roku, żeby wziąć udział w oficjalnej uroczystości.

Powinno to być miejsce, do którego chce się przyjść z rodziną, pokazać je dzieciom, usiąść, spotkać ze znajomymi. Tak zaprojektowane, żeby zainteresowało również młodych ludzi.

Ważne byłoby również odpowiednie oświetlenie. Po zmroku maszt i flaga mogłyby być widoczne z dużej odległości, a światło mogłoby stać się integralnym elementem architektury całego miejsca.

W szczególne dni przestrzeń mogłaby zmieniać swój charakter.

Wyobraźmy sobie 2 maja, 3 maja albo 11 listopada. Nad placem powiewa ogromna, odpowiednio oświetlona biało-czerwona. Nie musi odbywać się oficjalna uroczystość. Można po prostu przyjść, spotkać innych łodzian i przez chwilę pobyć razem. Ale mogłaby też funkcjonować w dni powszednie.

Pod masztem można opowiedzieć historię Łodzi

Sam maszt nie musiałby być jedyną treścią tego miejsca. Wokół niego można byłoby stworzyć przestrzeń opowiadającą historię Łodzi.

Nie myślimy o szeregu tradycyjnych tablic pamiątkowych. Można zrobić to znacznie ciekawiej – wykorzystując współczesny design, światło, grafikę, fotografie, elementy multimedialne czy dyskretnie wkomponowaną w nawierzchnię oś czasu.

Pojawiałyby się na niej najważniejsze daty i wydarzenia z historii miasta: początki przemysłowej Łodzi, gwałtowny rozwój XIX-wiecznej metropolii, jej wielokulturowość, wydarzenia 1905 roku, odzyskanie niepodległości, dramat II wojny światowej i łódzkiego getta, powojenna Łódź przemysłowa i filmowa, wielkie strajki, załamanie przemysłu i współczesna transformacja miasta.

Nie chodzi o stworzenie podręcznika historii na placu. Kilkanaście starannie wybranych wydarzeń wystarczyłoby, żeby pokazać drogę, którą przeszła Łódź.

Miejsce połączenie przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Flaga byłaby symbolem wspólnoty. Co wydaje się tak trudne we współczesnym świecie a może właśnie by się udało..

fot.: Wizualizacja AI — Rondo Lotników Lwowskich

Flaga Polski, a może również flaga Łodzi?

To także pozostawiamy do dyskusji. Naturalnym rozwiązaniem byłaby monumentalna biało-czerwona, szczególnie jeżeli miejsce miałoby odgrywać rolę podczas świąt państwowych. Można jednak wyobrazić sobie, że w określonych dniach pojawiałaby się tam również flaga Łodzi. Miejska flaga, charakterystyczna dzięki czerwono-żółtym barwom, w takiej skali także mogłaby wyglądać niezwykle efektownie. Być może rozwiązaniem byłyby dwa maszty albo możliwość zmiany flagi w zależności od charakteru obchodzonego dnia. To jeden z elementów, o których powinni wypowiedzieć się projektanci i mieszkańcy.

Gdzie takie miejsce mogłoby powstać?

To trudne pytanie i nie mamy dzisiaj odpowiedzi. Jednym z miejsc, które przychodzi nam do głowy, jest Rondo Solidarności. Innym – Rondo Lotników Lwowskich a może nowe Centrum Łodzi. Można również szukać odpowiedniej przestrzeni na Widzewie. Z punktu widzenia symboliki zapewne interesująca byłaby lokalizacja możliwie blisko centrum miasta.

Problem polega na tym, że właśnie w centrum Łodzi znalezienie dużej, otwartej przestrzeni nie jest łatwe. Dlatego przygotowane przez nas wizualizacje pokazują przede wszystkim ideę, a nie konkretną inwestycję w konkretnym miejscu.

Na tym etapie mówimy o pomyśle, a nie projekcie architektonicznym czy urbanistycznym. Wizualizacje mają przede wszystkim uruchomić wyobraźnię i rozpocząć rozmowę o tym, czy Łódź potrzebuje takiej przestrzeni i jaki charakter mogłaby ona mieć.

Każda konkretna lokalizacja wymagałaby szczegółowych analiz. Trzeba byłoby uwzględnić istniejące linie tramwajowe, układ drogowy, ciągi piesze i rowerowe, infrastrukturę podziemną, zieleń, bezpieczeństwo oraz możliwość wygodnego dojścia do placu. To nie są szczegóły. To podstawowe uwarunkowania, które ostatecznie mogłyby przesądzić o lokalizacji.

Być może część miejsc, które dzisiaj wydają się atrakcyjne na wizualizacjach, zostałaby właśnie z powodów infrastrukturalnych wykluczona. Analizy mogłyby za to wskazać inne miejsce, o którym dzisiaj w ogóle nie myślimy.

Tak samo nie przesądzamy, czy maszt powinien mieć 35, 40 czy może inną wysokość. Jego skala powinna wynikać z otoczenia, bezpieczeństwa, widoczności i koncepcji architektonicznej. Taki projekt wymagałby pracy architektów, urbanistów, inżynierów, projektantów przestrzeni publicznej, specjalistów od transportu i zieleni, a później również konsultacji z mieszkańcami.

Na tym etapie nie chcemy tego rozstrzygać. Chcemy rozpocząć rozmowę.

fot.: Wizualzacja AI — Rondo Sybiraków

Każda realizacja zaczyna się do pomysłu..

Mamy świadomość, że podobne pomysły wywołują bardzo różne reakcje.

Jedni mogą zobaczyć w monumentalnej fladze i otaczającej ją przestrzeni ciekawy symbol Łodzi. Inni powiedzą, że miasto potrzebuje zupełnie innych inwestycji. Ktoś zakwestionuje lokalizację, ktoś inny skalę przedsięwzięcia, koszty albo samą ideę tworzenia takiego miejsca.

I dobrze. Właśnie o rozmowę nam chodzi.

Nie przedstawiamy gotowego projektu i nie przekonujemy, że znaleźliśmy jedyne właściwe rozwiązanie. Podrzucamy pomysł, który można rozwijać, zmieniać, krytykować albo odrzucić. Być może z dyskusji wyniknie zupełnie inna koncepcja niż ta, którą pokazujemy na pierwszych wizualizacjach.

Bo pytanie jest właściwie szersze niż: czy w Łodzi powinien stanąć wielki maszt? Chodzi o to, czy można stworzyć współczesną przestrzeń, która stanie się kolejnym charakterystycznym punktem miasta i jednocześnie będzie miała znaczenie dla jego mieszkańców.

Oczywiście są takie miejsca jak ulica Piotrkowska czy Plac Wolności. „Plac Flagi” nie miałby z nimi konkurować, ale mógłby rozszerzyć mapę charakterystycznych przestrzeni Łodzi o kolejne miejsce warte odwiedzenia – zarówno przez mieszkańców, jak i turystów.

Zapytamy architektów, ludzi kultury i samorządowców....

Na razie pokazujemy ideę. Teraz chcemy ją skonfrontować z opiniami ludzi, którzy patrzą na Łódź z różnych perspektyw.

W najbliższym czasie zapytamy architektów i urbanistów, ludzi kultury, historyków oraz samorządowców. Interesuje nas nie tylko to, czy widzą sens takiej inicjatywy, ale również jakie warunki musiałaby spełnić, żeby stała się wartościową częścią miasta. Jak mogłaby wyglądać? Jak uniknąć patosu? Jak zainteresować nią młodsze pokolenie? I wreszcie – jaka przestrzeń w Łodzi rzeczywiście nadawałaby się do realizacji podobnej koncepcji?

Łódź ma bardzo silne symbole: Piotrkowską, fabryczne kominy, ceglane mury dawnych zakładów, pałace przemysłowców, Księży Młyn, Manufakturę czy EC1. W większości wyrastają one jednak z historii miasta.

Być może warto pomyśleć także o współczesnym symbolu, który tej historii nie zastępuje, ale dopisuje do niej kolejny rozdział.

Wyobrażamy sobie wielką flagę górującą nad miastem.

Na razie to tylko pomysł. Jesteśmy też ciekawi co Wy myślicie na ten temat .