Księży Młyn — dzielnica wielkich zmian. Odnowione ulice, parki i fabryki, coraz więcej kultury

Księży Młyn przechodzi kolejny etap przemian. Po odnowieniu zabytkowych famuł inwestycje obejmują ulice, parki i kolejne tereny pofabryczne. Powstają trasy rowerowe, rozbudowuje się Fabryka Sztuki, a w Parku Kilińskiego na powierzchnię wraca rzeka Lamus. Równolegle rozwijają się inwestycje prywatne. O przyszłości tej części Łodzi decydują jednak również mieszkańcy, przedsiębiorcy i artyści, którzy każdego dnia wypełniają odnowione przestrzenie.

fot.: Archiwum — Remont Loftów 2007

Lofty Scheiblera — przełom w historii Księżego Młyna

Jednym z przełomowych przedsięwzięć dla Księżego Młyna była przebudowa dawnej przędzalni Karola Scheiblera przy ulicy Tymienieckiego 25. Prace rozpoczęły się już w 2006 roku od rozbiórek i wyburzeń, kilka lat przed miejską rewitalizacją pobliskich famuł.

Inwestor, Opal Property Developments, podjął się adaptacji przemysłowego kompleksu, zachowując ceglane elewacje, charakterystyczne wielkie okna i elementy fabrycznej konstrukcji. W budynkach, w których wcześniej pracowały maszyny włókiennicze, powstało 421 mieszkań. Lofty „U Scheiblera” otwarto w 2010 roku.

Znaczenie tego przedsięwzięcia wykraczało poza samą inwestycję mieszkaniową. Pokazało, że przemysłowa architektura może być podstawą przyszłości Księżego Młyna, a zachowanie zabytków da się połączyć z wprowadzeniem nowych funkcji. Był to ważny impuls do zmiany sposobu myślenia o tej części Łodzi i jeden z pierwszych tak wyraźnych sygnałów jej nadchodzącej przemiany.

W 2012 roku rozpoczęła się miejska rewitalizacja pobliskich famuł, która objęła domy robotnicze, budynki gospodarcze i przestrzenie między nimi. Dzisiejsze inwestycje kontynuują więc proces rozpoczęty znacznie wcześniej.

fot.: Knews.pl

A potem było osiedle robotnicze

Największa miejska inwestycja ostatnich lat na zabytkowym osiedlu objęła łącznie 47 budynków mieszkalnych i gospodarczych. Prace przeprowadzono w dwóch etapach, a kompleksowa odnowa kosztowała około 120 mln zł.

Zmieniły się nie tylko elewacje. Wyremontowano mieszkania komunalne, przygotowano pracownie twórcze, lokale usługowe i gastronomiczne oraz przestrzenie społeczne, w tym dom dziennego pobytu. Odnowiono również podwórza i historyczne uliczki osiedla.

Dzięki temu dawne domy robotnicze zachowały funkcję mieszkalną, a jednocześnie znalazło się w nich miejsce na nowe rodzaje działalności. Przemiana osiedla nie zakończyła jednak inwestycji na Księżym Młynie. Kolejne prace obejmują jego otoczenie — ulice, parki, obiekty kultury i tereny dawnych zakładów.

fot.: UMŁ — Ulica Tymienieckiego

Ulice zaczynają nadążać za odnowionymi budynkami

Przez lata przemiany Księżego Młyna wyraźniej było widać w budynkach niż na prowadzących do nich ulicach. Odnawiano fabryki i famuły, powstawały mieszkania, restauracje i pracownie, tymczasem zniszczone jezdnie i nierówne chodniki nadal wpływały na odbiór całej okolicy. Kontrast między odrestaurowaną architekturą a stanem jej otoczenia pozostawał widoczny.

Teraz zaczyna się to zmieniać. W 2025 roku zakończono remont Tymienieckiego między Piotrkowską a Sienkiewicza, a w maju 2026 roku gotowy był kolejny fragment — do Kilińskiego. Nowa nawierzchnia, chodniki, uporządkowane miejsca parkingowe i drzewa zmieniają wygląd ulicy, którą wiele osób dociera w stronę Księżego Młyna. To kolejny etap porządkowania otoczenia odnowionych kompleksów.

fot.: Knews.pl — Ulica Fabryczna

Podobną zmianę ma przejść Milionowa, łącząca Piotrkowską z aleją Śmigłego-Rydza. Jej przebudowa ma ułatwić codzienne poruszanie się po tej części miasta — pieszo, rowerem i komunikacją miejską. Pierwszy etap zaplanowano na jesień 2026 roku, a zakończenie całości na koniec 2027 roku. Inwestycja o wartości około 32 mln zł obejmie między innymi nowe chodniki, infrastrukturę rowerową, przystanki autobusowe i rondo przy Sosnowej.

Na remont nadal czeka Fabryczna. Jej zły stan przypomina, że przemiana otoczenia Księżego Młyna nie jest jeszcze zakończona. W planach pozostają także Targowa i dalszy odcinek Tymienieckiego.

fot.: Knews.pl — Droga rowerowa w kierunku Widzewa

Rowerem w stronę centrum i Widzewa

Zmiany dotyczą także połączeń rowerowych. Księży Młyn zyskał trasę prowadzącą przez Park nad Jasieniem do alei Piłsudskiego. Powstawała etapami, a jej przebieg wykorzystuje między innymi ślad dawnej kolei scheiblerowskiej.

Połączenie pozwala dotrzeć z zabytkowego osiedla do trasy W-Z i kontynuować podróż w kierunku Widzewa. Ma znaczenie zarówno dla osób odwiedzających Księży Młyn rekreacyjnie, jak i dla mieszkańców korzystających z roweru na co dzień.

Teraz powstaje kolejny odcinek po południowej stronie alei Piłsudskiego. Trasa o długości około 1,2 km ma połączyć ulicę Sienkiewicza z rejonem Parku Źródliska. Zaplanowano również przejazdy rowerowe przy Kilińskiego i Przędzalnianej, remont chodników oraz uporządkowanie zieleni.

Według miejskich zapowiedzi prace mają zakończyć się jeszcze w 2026 roku. Nowy odcinek uzupełni sieć połączeń między centrum, Parkiem Źródliska i trasami prowadzącymi na Księży Młyn oraz Widzew.

fot.: Knews.pl — Zalew nad rzeką Jasień, Księży Młyn

Jasień i Lamus przywracają wodę miejskiej przestrzeni

Przy ulicy Przędzalnianej, nad zbiornikiem na rzece Jasień, powstaje baza edukacyjno-rekreacyjna. Zgodnie z zapowiedziami projekt ma być gotowy do końca 2026 roku.

Teren zostanie podzielony na dwie części. Około połowa pozostanie naturalną enklawą przyrodniczą, a druga zostanie przygotowana do wypoczynku. Powstaną zielona plaża, sensoryczny plac zabaw, pomosty, miejsca odpoczynku i pętla biegowa. Projekt uwzględnia również rozwiązania ułatwiające korzystanie z tego miejsca osobom z niepełnosprawnościami.

Inwestycja ma połączyć rekreację z edukacją przyrodniczą. Będzie też kolejnym przystankiem na spacerowej i rowerowej trasie przez tereny dawnego przemysłowego kompleksu.

fot.: UMŁ — Prace odkrywające koryto rzeki Lamus

Równolegle zmienia się Park im. Jana Kilińskiego. Trwają tam prace związane z wydobyciem na powierzchnię Lamusa — rzeki, która przez ponad sto lat płynęła pod ziemią, zamknięta w kanale.

W parku powstaje nowe, meandrujące koryto. Prowadzone są prace hydrotechniczne, a jego dno zabezpieczane jest między innymi matą bentonitową, ograniczającą utratę wody. Zmieni się również otoczenie: powstaną alejki i miejsca odpoczynku, pozwalające korzystać z przestrzeni nad rzeką. Według zapowiedzi Lamus ma być widoczny na powierzchni jeszcze w 2026 roku.

fot.: Knews.pl — Ulica Tymienieckiego,inwestycja T17

Projekt znajdzie kontynuację po drugiej stronie Tymienieckiego. Przy inwestycji T17 planowany jest publiczny skwer o powierzchni ponad 3 tys. mkw., realizowany we współpracy inwestora z miastem. Ma się tam pojawić trasa pieszo-rowerowa prowadzona śladem dawnej kolei scheiblerowskiej, zieleń oraz symbolicznie odtworzony fragment koryta Lamusa.

W ten sposób historia przemysłowa tego obszaru będzie przypominana również w przestrzeni pomiędzy budynkami — przez przebieg dawnych torów i obecność rzeki, która współtworzyła warunki rozwoju łódzkich fabryk.

fot.: lodzkie.pl — Remont Fabryki Sztuki

Fabryka Sztuki z nową przestrzenią

Duże zmiany widać przy ulicy Tymienieckiego 3, gdzie trwa kolejny etap przebudowy Fabryki Sztuki.

W dawnym budynku administracyjno-warsztatowym zakończono wyburzenia i oczyszczono ceglaną elewację. W remontowanej portierni odsłonięto natomiast zabytkową drewnianą konstrukcję ze śladami dawnego pożaru.

Powstanie tu duża sala widowiskowa przeznaczona na koncerty, spektakle i wystawy, mniejsze sale warsztatowe oraz przestronny hol wejściowy. Obiekt zostanie dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

Wartość inwestycji wynosi niemal 19 mln zł, z czego ponad 10,2 mln zł pochodzi z funduszy europejskich. Nowe przestrzenie mają zostać udostępnione pod koniec 2027 roku.

Rozbudowa zwiększy możliwości instytucji działającej w kompleksie, w którym swoje miejsce mają już Art_Inkubator i Teatr CHOREA. Pozwoli również organizować wydarzenia wymagające większej sali i odpowiedniego zaplecza.

fot.: UMŁ — Fuzja

Fuzja otworzyła dawne tereny fabryczne

Kilkaset metrów dalej rozwija się Fuzja, powstała na terenie dawnych zakładów Karola Scheiblera. Odrestaurowane budynki fabryczne otrzymały nowe funkcje, a przestrzenie pomiędzy nimi udostępniono mieszkańcom.

Kompleks łączy mieszkania, biura, gastronomię i usługi. Odbywają się tu koncerty, wystawy, targi i wydarzenia plenerowe. Ważnym punktem pozostaje zabytkowa elektrownia, wykorzystywana do wydarzeń artystycznych i stanowiąca jeden z najbardziej charakterystycznych obiektów tej części Łodzi.

Fuzja poszerzyła obszar, po którym można spacerować, zatrzymać się w restauracji czy uczestniczyć w wydarzeniu. Wraz z Fabryką Sztuki i historycznym osiedlem tworzy kolejne cele wizyty w rejonie Tymienieckiego.

fot.: Meydan Group

Nowa Tkalnia w miejscu dawnego Unionteksu

Jedną z dużych inwestycji prywatnych jest Nowa Tkalnia, realizowana na terenie dawnego Unionteksu, w kwartale ulic Kilińskiego, Tymienieckiego i Milionowej.

Ten około pięciohektarowy obszar przez lata pozostawał zamknięty i stopniowo niszczał. Teraz rozpoczęła się jego wieloetapowa przebudowa, podzielona na cztery fazy.

Pierwszy etap obejmuje trzy budynki mieszkalne przy skrzyżowaniu Kilińskiego i Milionowej. Powstanie w nich 119 mieszkań. Zaplanowano również dwukondygnacyjny garaż podziemny, boksy rowerowe oraz lokale handlowe i usługowe.

W kolejnych etapach mają powstać następne budynki mieszkalne i usługowe. Istotną częścią projektu będą przestrzenie pomiędzy nimi. Inwestor zapowiada ponad 20 tys. mkw. placów, alei spacerowych i terenów zielonych.

Jednym z elementów ma być Pasaż Włókniarek, łączący poszczególne części kompleksu. Część obszaru zostanie przeznaczona na park, który docelowo ma przejąć miasto.

Projekt zakłada zachowanie i wyeksponowanie zabytkowych pozostałości dawnego zakładu: Tkalni, Kotłowni i Maszynowni. Otwarcie terenu ma umożliwić oglądanie ich z bliska oraz włączenie dotychczas niedostępnego kwartału do układu spacerowych tras Księżego Młyna, w tym Kociego Szlaku.

fot.: Knews.pl — Z lewej strony Ewa Żuchowska , Ada Rybka

Z wizytą w pracowni

Ale dzielnica to przede wszystkim ludzie, którzy tu mieszkają i działają.

Ewa Żochowska prowadzi Galerię Kreatoora i Fundację Przędzalnia Sztuki. Na Księżym Młynie działa od 2013 roku, towarzysząc przemianom osiedla od wczesnego etapu jego miejskiej rewitalizacji. Była inicjatorką wielu wydarzeń artystycznych, społecznych i kulturalnych, które przyciągały mieszkańców oraz turystów do tej części Łodzi. Przez kilka lat prowadziła również pierwszą kawiarnię na Księżym Młynie. Teraz organizuje targi Stacja Księży Młyn i promuje pracownie artystyczne działające na osiedlu.

W działania te włączyła się także Ada Rybka, zajmująca się malarstwem, designem i biżuterią upcyklingową. Jej pracownia mieści się przy Przędzalnianej 51. Na osiedlu działają również inne miejsca związane ze sztuką i rzemiosłem, między innymi pracownie Magdaleny Steckiej i Agnieszki Podkówki.

Ewa i Ada podkreślają, że choć Księży Młyn przyciąga coraz więcej spacerowiczów i gości, wielu z nich wciąż nie wie o funkcjonujących tu galeriach oraz przestrzeniach twórczych. Codzienna działalność wymaga więc nie tylko pracy artystycznej, lecz także organizacji wydarzeń, promocji i docierania do odbiorców.

Ich zdaniem potencjał artystyczny osiedla jest ogromny, ale jego promocja pozostaje niewystarczająca. Potrzebne jest silniejsze wsparcie, by osoby podziwiające odnowione famuły trafiały również do pracowni i poznawały działających tam twórców. To właśnie takie spotkania pozwalają zobaczyć Księży Młyn jako współczesną część miasta, a nie wyłącznie zabytkowy zespół budynków.

fot.: UMŁ — Targ śniadaniowy w Fuzji

Na Księżym Młynie wciąż się dzieje

Sezon wydarzeń nie kończy się wraz z wakacjami. 19 września w Fuzji odbędzie się pierwszy Targ Kolacyjny, organizowany w ramach 10. edycji Jemy w Łodzi Food Fest. Od godziny 17 do 22 będzie można spróbować kuchni z różnych stron świata i posłuchać muzyki, o którą zadba DJ Jerem. Wieczorną scenerię stworzą girlandy świateł zawieszone w pofabrycznej przestrzeni.

Dzień później, 20 września, Koci Szlak wypełnią stoiska targów Stacja Księży Młyn z ceramiką, biżuterią, plakatami i modą vintage. To okazja do zakupów, ale również do rozmów z twórcami i poznania lokalnego rzemiosła. Wizytę na targach można połączyć ze spacerem po osiedlu i odwiedzinami w jego pracowniach.

We wrześniowe weekendy odbywają się także spacery z przewodnikiem „Magiczny Księży Młyn”. Z kolei 26 września Muzeum Kinematografii zaprosi na spacer „Księży Młyn. Przeszłość, która ma przyszłość?”, organizowany w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa. Jego tematem będą przemiany dawnego fabrycznego imperium, zachowanie charakteru osiedla i nadawanie historycznym budynkom nowych funkcji.

Regularny program utrzymuje również Fuzja. We wtorki odbywają się zajęcia ruchowe, a w piątkowe wieczory przed zabytkową elektrownią działa plenerowe kino Polówka. Wrześniowy repertuar należy do science fiction: po pokazie „Star Treka” na widzów czeka „Blade Runner 2049” — 18 września — oraz „Terminator” tydzień później.

fot.: Knews.pl — Lofty na Księżym Młynie

Księży Młyn znów staje się miastem w mieście

Księży Młyn już w XIX wieku projektowano jako rozbudowany organizm przemysłowo-mieszkaniowy. Obok fabryk powstały domy robotnicze, szkoła, szpital, remiza, sklepy, bocznica kolejowa i rezydencje właścicieli zakładów. Najważniejsze funkcje skupiono na stosunkowo niewielkim obszarze.

Dziś ten układ zyskuje współczesną treść. Obok mieszkań działają restauracje, kawiarnie, biura, pracownie artystyczne i instytucje kultury. Nowe tereny rekreacyjne oraz połączenia piesze i rowerowe ułatwiają korzystanie z coraz większej części dawnego kompleksu.

Można oczekiwać, że na tych przemianach zyskają również okolice Księżego Młyna, w tym ulice Targowa i Kilińskiego. Sąsiedztwo odnowionego osiedla, terenów zielonych i miejsc kultury może zwiększać zainteresowanie deweloperów kolejnymi inwestycjami. W ten sposób zmiany zapoczątkowane w dawnym kompleksie przemysłowym mogą stopniowo obejmować także sąsiednie kwartały.