Zbigniew Szafrański: „Wolałbym zrobić to wolniej, ale dobrze, niż trzymać się politycznych harmonogramów”

Czy Port Polska powstanie w 2032 roku? Przewodniczący Rady Nadzorczej CPK nie daje jednoznacznej odpowiedzi. Zbigniew Szafrański mówi otwarcie o problemach, których nie rozwiążą same pieniądze: niedoborze menedżerów gotowych kierować wielkimi inwestycjami, ryzyku kosztownych błędów projektowych i wyzwaniach stojących przed nowym prezesem. Przyznaje też, że wolałby realizować inwestycję wolniej, niż za wszelką cenę dotrzymywać politycznie zadeklarowanych terminów.

Zbigniew Szafrański, przewodniczący Rady Nadzorczej Centralnego Portu Komunikacyjnego, należy do najbardziej doświadczonych polskich menedżerów infrastruktury kolejowej. W latach 2009–2012 kierował PKP Polskimi Liniami Kolejowymi, a od kwietnia 2024 roku stoi na czele Rady Nadzorczej spółki odpowiedzialnej za realizację programu Port Polska. Rozmawialiśmy z nim w Łodzi, przy okazji rozpoczęcia kolejnego etapu prac związanych z budową tunelu Kolei Dużych Prędkości. Pytaliśmy o stan przygotowań do inwestycji, kulisy wyboru nowego prezesa Piotra Borysa, polskie kompetencje w zarządzaniu wielkimi projektami infrastrukturalnymi oraz realność harmonogramu, który zakłada uruchomienie nowego lotniska w 2032 roku.

KNews.pl: Mamy nowego prezesa, kolejne przetargi i rozpoczynające się inwestycje. Jednocześnie pojawiają się informacje o opóźnieniach w realizacji programu. Czy Port Polska rzeczywiście wchodzi już w fazę budowy, czy najtrudniejsze decyzje organizacyjne i projektowe są dopiero przed spółką?

Zbigniew Szafrański: Jesteśmy w momencie kluczowym, ponieważ większość ludzi dość łatwo mówi: lotnisko, kolej dużych prędkości. Mało kto jednak zdaje sobie sprawę, jak bardzo skomplikowany jest to projekt.

Zwrócę uwagę na jedną rzecz. Nasi poprzednicy zaprojektowali stację kolejową pod terminalem lotniska. Taki przypadek mamy w Europie w Amsterdamie, na lotnisku Schiphol. Tam przebiega linia kolejowa i znajduje się stacja pasażerska. W większości przypadków linie kolejowe są przy terminalach, ale nie bezpośrednio pod nimi.

Druga sprawa to przejście z fazy przygotowania do fazy realizacji. Powoduje ono, że musimy nie tylko zastanawiać się nad tym, jak dokumentacja została przygotowana, ale przede wszystkim nad tym, w jaki sposób można ją zrealizować.

Inaczej mówiąc, w grę wchodzą technologie robót, logistyka dostaw materiałów, a na obszarze przyszłego lotniska będzie się działo bardzo dużo. To przecież nie tylko terminal i podziemna stacja kolejowa. To również układ dróg dojazdowych, przebudowa infrastruktury kolidującej z inwestycją, w tym linii energetycznych, budowa docelowego systemu zasilania i wiele innych przedsięwzięć.

Z tego punktu widzenia jest to krytyczny okres dla całego projektu Port Polska. Dopóki wszystko mamy w dokumentacji elektronicznej, prezentacjach czy plikach PDF, możemy wprowadzać poprawki. Jeżeli jednak okaże się, że coś trzeba będzie zmieniać już podczas realizacji, oznacza to dodatkowe koszty i stracony czas.

Dlatego jako przewodniczący Rady Nadzorczej szczególną uwagę przywiązywałem do tego, aby na tym etapie spółką kierował zespół ludzi, którzy będą potrafili ze sobą współpracować. Zespół rozumiejący nie tylko projektowanie, ale również technologię budowy, tak aby właściwie rozpocząć realizację inwestycji.

KNews.pl: Czyli kończy się etap, w którym o inwestycji rozmawiano przede wszystkim przy projektowych stołach, a zaczyna się jej rzeczywista realizacja?

ZS: Dokładnie tak. Dzisiaj jesteśmy przy rozpoczęciu budowy tunelu pod centrum Łodzi, ale to przecież tylko jeden z elementów całego przedsięwzięcia.

Na terenie przyszłego lotniska również prowadzone są już liczne prace. Trwają rozbiórki, przenoszone są nasadzenia, aby nie zostały zniszczone. Prowadzone są przygotowania do palowania, a nawet próbne palowania.

Tych prac jest już znacznie więcej, niż mogłoby się wydawać. Jednocześnie trwają odbiory dokumentacji projektowej. Jest ona dodatkowo weryfikowana przez zewnętrzny, zagraniczny podmiot. Chodzi o to, aby jakość tej dokumentacji była na tyle wysoka, żebyśmy w przyszłości musieli wprowadzać jak najmniej poprawek.

Jeżeli dzisiaj mówimy o roku 2032, a w przypadku połączeń kolejowych z Wrocławiem i Poznaniem o roku 2035, to właśnie od jakości realizacji obecnego etapu będzie w dużej mierze zależało, czy te terminy okażą się realne.

Mówimy zarówno o przygotowaniu dokumentacji, jak i o przygotowaniu zespołów, które będą w stanie odpowiednio poprowadzić prace realizacyjne i skoordynować działania różnych wykonawców. A tych wykonawców będzie naprawdę wielu.

Oczywiście zawsze może pojawić się tak zwany czarny łabędź, czyli nieprzewidziane zdarzenie. Mieliśmy przecież problemy z wodami podziemnymi podczas budowy tunelu kolejowego w Łodzi, na odcinku między Niciarnianą a Fabryczną.

Generalnie jednak na obecnym etapie staramy się robić wszystko, aby jak najlepiej przygotować tę inwestycję do rozpoczęcia zasadniczych prac.

KNews.pl: Skala Portu Polska jest bezprecedensowa w polskich warunkach. Nowy prezes musi zarządzać nie tylko ogromnym budżetem, ale także skoordynować pracę wielu specjalistów i wykonawców. Czy mamy w Polsce wystarczające kompetencje, by samodzielnie poprowadzić taką inwestycję, czy bez zagranicznych menedżerów i inżynierów nie będziemy w stanie jej zrealizować?

ZS: Skala projektu, który podejmujemy w Polsce, jest większa niż na przykład niemiecki program Stuttgart 21, czyli przebudowa układu kolejowego i przeniesienie dworca czołowego pod ziemię. A przecież wiemy, że tamta inwestycja również nie przebiega bez problemów.

Natomiast biorąc pod uwagę, że dla nas, Polaków, Port Polska jest sztandarowym projektem infrastrukturalnym, nie wyobrażaliśmy sobie powierzenia kierowania nim osobie z zagranicy.

Oczywiście mamy zagranicznych doradców. Współpracujemy między innymi z firmami Jacobs oraz Hill International, która pełni funkcję weryfikatora dokumentacji.

Niestety, przeprowadzone przez nas bardzo szerokie postępowanie kwalifikacyjne, przy wsparciu zewnętrznego doradcy, pokazało, że brakuje nam w kraju ludzi ambitnych, którzy zdecydowaliby się podjąć wyzwanie kierowania spółką na obecnym etapie.

To oczywiście ogromna odpowiedzialność. Ale jeżeli nie chcemy powierzać takich przedsięwzięć zagranicznym menedżerom, musimy sami brać tę odpowiedzialność na siebie.

W postępowaniu konkursowym, które przeprowadziliśmy, Piotr Borys, wywodzący się z wewnętrznych struktur spółki, okazał się bardzo dobrym kandydatem i dlatego został powołany na stanowisko prezesa.

Powiem jednak, że trochę nam go w spółce szkoda. Dobrze byłoby, gdyby udało się znaleźć dobrego menedżera z zewnątrz, a Piotra Borysa można było na przykład powołać do zarządu. Wtedy mielibyśmy dwóch dobrych ludzi.

Okazuje się, że chcemy realizować wielkie projekty infrastrukturalne, ale takich ambitnych zasobów kadrowych chyba trochę nam brakuje.

KNews.pl: Jest jednak druga strona tej sytuacji. Ludzie pracujący dziś przy Porcie Polska zdobywają doświadczenie, którego dotąd w Polsce właściwie nie można było zdobyć. Czy ta inwestycja może stać się szkołą zarządzania wielkimi projektami infrastrukturalnymi dla całego pokolenia polskich inżynierów i menedżerów?

ZS: Zdecydowanie tak. Ponadto ja stawiam na ludzi młodych. Robiłem to również wtedy, kiedy byłem prezesem PKP Polskich Linii Kolejowych.

Młodzi ludzie po prostu muszą się uczyć, a uczą się chętnie. Dajmy im więc szansę.

Zdarzało się, że pytano mnie, dlaczego sam nie wystartuję w konkursie na prezesa zarządu spółki CPK. Odpowiadałem, że swoje piętnaście minut już miałem.

Teraz niech przyjdą młodzi, ambitni ludzie. Niech się uczą, zdobywają doświadczenie, a my będziemy im w tym pomagać.

KNews.pl: Rok 2032 pozostaje kluczową datą w harmonogramie Portu Polska. Czy na obecnym etapie przygotowań, biorąc pod uwagę skalę i stopień skomplikowania inwestycji, jest pan przekonany, że uda się dotrzymać tego terminu?

ZS: Powołam się tutaj na słowa ministra Piotra Malepszaka. W tej chwili trwają odbiory dokumentacji projektowej dotyczącej lotniska.

Myślę, że nowy prezes, który jest fachowcem i inżynierem, wkrótce będzie mógł odpowiedzieć na pytanie o realność tych terminów w świetle tego, co otrzymaliśmy od wykonawców dokumentacji. Natomiast jeśli chodzi o moją osobistą opinię, to wolałbym zrobić tę inwestycję wolniej, ale dobrze, niż za wszelką cenę trzymać się politycznie zadeklarowanych harmonogramów.

Co oczywiście na ten moment niczego jeszcze nie przesądza, jeśli chodzi o ostateczną datę zakończenia inwestycji.

KNews.pl: Nawet najlepiej przygotowany projekt nie zostanie zrealizowany bez stabilnego finansowania. Czy ma pan pewność, że Port Polska będzie dysponował środkami pozwalającymi na realizację wszystkich zaplanowanych inwestycji?

ZS: Sądzę, że tak. W tej chwili trwają dyskusje dotyczące przyszłych ram finansowych Unii Europejskiej. Trochę nam się to wszystko rozjeżdża, ponieważ z jednej strony mamy deklaracje polityczne dotyczące budowy i wspierania rozwoju sieci kolei dużych prędkości w Europie, a z drugiej pojawiają się inne przesłanki dotyczące konstruowania budżetu.

Wierzę jednak, że obecny komisarz europejski wesprze te działania. Być może nie uzyskamy dokładnie takich środków, jakich pierwotnie oczekiwaliśmy, ale jestem przekonany, że uda się pozyskać tyle, ile będzie możliwe.

Liczymy również na wsparcie ze środków krajowych. Trzeba bowiem mieć świadomość, że prędzej czy później rozwój infrastruktury w Polsce, w tym infrastruktury kolejowej, będzie musiał opierać się przede wszystkim na finansowaniu krajowym.

BK: Dziękuję