Europejski przemysł AGD znalazł się pod coraz silniejszą presją konkurencji z Chin i Turcji. Dla Polski, a szczególnie województwa łódzkiego, stawką są tysiące miejsc pracy i przyszłość zakładów produkcyjnych. Dariusz Joński, europoseł, wiceprzewodniczący dwóch delegacji Parlamentu Europejskiego i zastępca członka Komisji Handlu Międzynarodowego, uczestniczy w działaniach na rzecz ochrony europejskich producentów. W rozmowie z KNews.pl opowiada o spotkaniu z Ursulą von der Leyen, działaniach podejmowanych w Parlamencie Europejskim i zagrożeniach dla polskich fabryk. Wyjaśnia również, dlaczego koszty energii mogą przesądzić o przyszłości europejskiego przemysłu.
fot.: Archiwum prywatne — Dariusz Joński, Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej, oraz Ewa Kopacz, wiceprzewodnicząca Parlamentu Europejskiego, podczas spotkania poświęconego ochronie europejskiego przemysłu AGD przed konkurencją spoza Unii Europejskiej.
KNews.pl: Rozmawiałem niedawno z Wojciechem Koneckim, który reprezentuje branżę AGD. Jej przedstawiciele od wielu miesięcy alarmują o pogarszającej się sytuacji europejskich producentów, szczególnie w kontekście importu z Chin i Turcji. Dla województwa łódzkiego to niezwykle ważna gałąź gospodarki. Jak Pan ocenia obecną sytuację?
Dariusz Joński: Przede wszystkim trzeba pamiętać, że Polska jest drugim po Chinach eksporterem dużego AGD na świecie pod względem wartości eksportu. Mało kto zdaje sobie z tego sprawę. To nas wyjątkowo mobilizuje do tego, żeby ochronić każde miejsce pracy.
Nie ukrywam, że od pół roku zabiegam o to w Parlamencie Europejskim. Mieliśmy spotkanie z przedstawicielami europejskiej branży AGD. Poprosiłem również o współpracę posłów z Niemiec i Włoch, ponieważ w tych krajach ten przemysł jest bardzo silny. Chodziło o to, żebyśmy wspólnie z branżą przygotowali manifest obejmujący pięć najważniejszych spraw, które chcemy zrealizować.
Następnie udało nam się doprowadzić do tego, że Parlament Europejski poparł rozszerzenie mechanizmu CBAM na kolejne produkty. Wyjaśnię, o co chodzi. W Europie obowiązuje system ETS, który wiąże się z kosztami emisji dwutlenku węgla. Aby wyrównać warunki konkurencji, towary sprowadzane spoza Unii Europejskiej, jeżeli zostaną objęte mechanizmem CBAM, muszą ponosić odpowiednie koszty związane z emisjami. Chodzi o to, żeby producenci europejscy nie byli w gorszej sytuacji od tych, którzy produkują poza Europą.
Udało nam się przekonać największe frakcje w Parlamencie Europejskim i przegłosować rozwiązanie, które ma służyć również ochronie europejskiego przemysłu AGD, między innymi producentów pralek, lodówek i kuchenek.
Razem z panią premier Ewą Kopacz spotkaliśmy się również z przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen. Chcieliśmy przekonać ją, żeby podczas negocjacji między Parlamentem, Radą i Komisją utrzymano te rozwiązania. Samo głosowanie w Parlamencie jest bowiem pierwszym etapem. Później odbywają się negocjacje między trzema instytucjami.
Dostaliśmy zapewnienie od przewodniczącej Komisji Europejskiej, że będzie robiła wszystko, żeby tak się stało. Również wynik głosowania w Parlamencie daje jasny sygnał, że ta branża potrzebuje wsparcia.
Mam nadzieję, że na koniec dnia uda nam się zachować miejsca pracy i nie oddamy rynku producentom chińskim i tureckim. Trzeba uczciwie powiedzieć, że Chińczycy często dopłacają nie tylko do samochodów, ale również do sprzętu AGD, żeby sprzedawać go po cenach dumpingowych i przejmować rynek.
Mamy do czynienia z ogromną determinacją. Jedna z chińskich firm, Haier, według informacji, które posiadam, wydaje w Europie w ciągu miesiąca na reklamę tyle, ile wszystkie europejskie firmy w ciągu roku. To pokazuje skalę tej rywalizacji.
Europa nie może się poddać. Musimy walczyć o nasze fabryki i miejsca pracy. Dlatego zawiązaliśmy silny sojusz kilku państw europejskich i przedstawicieli branży.
KNews.pl: Wspomniał Pan o spotkaniu z Ursulą von der Leyen. Czy ze strony Komisji Europejskiej rzeczywiście jest zrozumienie dla potrzeb branży AGD? Przecież poszczególne państwa członkowskie mają również własne, nie zawsze zbieżne interesy.
Dariusz Joński: Oczywiście, że są różne interesy. Ale przemysł AGD jest ważną częścią również niemieckiej gospodarki. Weźmy Bosch czy Siemens. To firmy niemieckie, ale mają zakłady także w województwie łódzkim.
Dla mnie nie ma znaczenia, że firma nazywa się Bosch czy Siemens. Ważne, że miejsca pracy są tutaj, w Polsce. I są to dobrze płatne miejsca pracy.
Niemcy również rozumieją, że jest to istotna gałąź gospodarki, związana z żywotnymi interesami państwa. Na tym polega Unia Europejska, że poszczególne kraje walczą o swoje interesy, ale jednocześnie muszą szukać wspólnych rozwiązań.
Dla nas najważniejsze jest to, żeby te fabryki i miejsca pracy pozostały w Polsce i w Europie. Żeby produkcja nie była przenoszona poza Unię Europejską i żebyśmy nie zastępowali własnego przemysłu importowanym sprzętem.
Jeśli popatrzymy na serwis, standard wykonania europejskiego sprzętu i zastosowane materiały, to eksperci mówią, że jest to najwyższy poziom. Ludzie nie zaglądają przecież do środka pralki czy lodówki, nie oglądają każdej śrubki.
Europejski sprzęt może być czasami droższy, ale jakość wykonania i materiałów jest po prostu dużo lepsza.
KNews.pl: Branża alarmuje o tych problemach od wielu miesięcy. Czy Unia Europejska nie powinna była zareagować wcześniej, podobnie jak w przypadku przemysłu motoryzacyjnego, który również bardzo mocno odczuwa chińską konkurencję? W Polsce zamknięto już pięć fabryk AGD, w tym jedną w Łodzi.
Dariusz Joński: Pamiętajmy, że Unia Europejska nie jest jednym krajem. To nie jest tak, że przywódca Chin podejmuje decyzję i za pięć minut ona wchodzi w życie. Chińczycy mają pod tym względem przewagę, ponieważ są jednym państwem.
Ale trzeba też pamiętać, dlaczego firmy lokują swoje inwestycje w Europie. Mamy stabilne prawo, demokratyczne państwa, przewidywalność i poszanowanie przepisów. To niezwykle ważne dla każdego przedsiębiorcy, który zamierza zainwestować 100, 200 czy 300 milionów euro w budowę fabryki.
Unia Europejska ma około 80 umów handlowych z partnerami na całym świecie. Mówię o tym również jako zastępca członka Komisji Handlu Międzynarodowego Parlamentu Europejskiego. Ta stabilność i przewidywalność są naszym ogromnym atutem.
Oczywiście proces decyzyjny trwa dłużej. Trzeba przekonywać poszczególne państwa, uzgadniać stanowiska w Radzie, Parlamencie i Komisji Europejskiej. Prawo, które będzie obowiązywało w całej Unii, musi uzyskać odpowiednie poparcie.
W przypadku przemysłu motoryzacyjnego sytuacja wyglądała trochę inaczej. Niemcy przez lata inwestowali w Chinach, otwierali tam fabryki swoich największych marek. Sprzedawali na chińskim rynku ogromne ilości samochodów, również klasy premium. Dlatego podejmowanie decyzji dotyczących ograniczeń handlowych nie było dla nich łatwe.
Każda decyzja o podniesieniu ceł wywołuje reakcję drugiej strony. A my jesteśmy przecież uzależnieni od Chin w niektórych obszarach, chociażby w dostawach baterii czy surowców krytycznych.
Dlatego Europa szuka nowych partnerów. Podpisujemy umowy, współpracujemy z Kanadą, z państwami afrykańskimi, między innymi z Republiką Południowej Afryki, czyli z krajami, w których występują potrzebne nam surowce.
Mamy dzisiaj nieprawdopodobny wyścig technologiczny. Największe gospodarki świata rywalizują o to, kto podpisze więcej umów handlowych, kto zapewni sobie dostęp do surowców i na jakich warunkach będzie prowadził handel. Po pandemii, wojnach i światowej inflacji znaleźliśmy się w zupełnie nowej sytuacji.
KNews.pl: Czy Europa jest jeszcze w stanie odbudować swoją konkurencyjność? Chińscy producenci mają nie tylko niższe koszty, ale coraz większe możliwości technologiczne i finansowe.
Dariusz Joński: Właśnie dlatego Europa zaczyna się budzić. Z jednej strony stawiamy na bezpieczeństwo, między innymi poprzez programy SAFE i EDIP, z drugiej na konkurencyjność. Mamy raport Mario Draghiego, który wyraźnie pokazuje, jak wiele musimy zrobić.
Nowy budżet Unii Europejskiej na lata 2028–2034 ma położyć ogromny nacisk na fundusz konkurencyjności. Chodzi nie tylko o ochronę istniejących miejsc pracy, ale również o przekazanie pieniędzy na rozwój europejskich firm, żeby mogły skutecznie konkurować z przedsiębiorstwami amerykańskimi czy chińskimi.
Problem nie dotyczy wyłącznie AGD. Mamy przemysł chemiczny, szklarski, ceramiczny. W Polsce te branże są mocno rozwinięte i również odczuwają zagraniczną konkurencję.
Właśnie zakończyliśmy negocjacje dotyczące przemysłu ceramicznego. To istotne także dla województwa łódzkiego. Tutaj z kolei mamy do czynienia z ekspansją producentów z Indii. Mają znacznie tańszą energię, a koszty pracy są tam nawet trzykrotnie niższe. W takich warunkach trudno rywalizować.
Podczas negocjacji między trzema instytucjami udało nam się uzgodnić rozwiązania dotyczące bezpłatnych uprawnień do emisji dla przemysłu ceramicznego, z zastosowaniem od początku 2026 roku. To ma pomóc tej branży, ponieważ jest bardzo energochłonna, a koszty energii mają dla niej ogromne znaczenie.
Europa zaczyna rozumieć, że musi chronić swój przemysł. Ale ten wyścig technologiczny wygra przede wszystkim ten, kto będzie miał najtańszą energię. Przy rozwoju sztucznej inteligencji i postępującej automatyzacji produkcji właśnie energia będzie jednym z decydujących czynników konkurencyjności.
KNews.pl: A Polska? Czy jesteśmy w stanie zapewnić przemysłowi energię w cenach pozwalających konkurować z producentami azjatyckimi?
Dariusz Joński: Ścigamy się z czasem. Musimy budować energetykę wiatrową na Bałtyku, ale przede wszystkim doprowadzić do powstania pierwszej elektrowni jądrowej. Cały czas myślimy również o drugiej elektrowni.
Co dwa miesiące odbywają się spotkania dotyczące Bełchatowa. Przekonujemy, że właśnie tam powinna powstać druga elektrownia jądrowa.
Ogromne środki, blisko 100 miliardów złotych, zostały przeznaczone na modernizację sieci energetycznych. Projekty spółek energetycznych otrzymały wsparcie i te inwestycje już trwają.
Przez ostatnie lata Polacy inwestowali w fotowoltaikę i często narzekali, że produkują energię, której nadwyżek nie mogą oddać do sieci. Problem polega na tym, że przez dziesięciolecia budowaliśmy sieci z założeniem, iż prąd płynie w jednym kierunku: z elektrowni do odbiorcy.
Dzisiaj musi płynąć również w drugą stronę. To trochę tak, jak z ulicą jednokierunkową, którą trzeba przebudować, żeby ruch mógł odbywać się w obu kierunkach. Modernizacja wymaga ogromnych nakładów finansowych.
Te inwestycje już trwają. Nie zmienia to jednak faktu, że nie mamy zbyt wiele czasu.
KNews.pl: Zwraca Pan uwagę na opóźnienia w polskiej energetyce. Jak duże znaczenie mają one dzisiaj dla gospodarki?
Dariusz Joński: Straciliśmy osiem lat. Przekonywano nas, że przyszłością będzie węgiel. Rozpoczęto budowę elektrowni w Ostrołęce, a później rozebrano to, co powstało. W tym samym czasie nie wybudowano odpowiedniej liczby wiatraków i nie podjęto decyzji, które przyspieszyłyby budowę elektrowni jądrowej.
Tu nawet nie chodzi o te dwa miliardy złotych wydane w Ostrołęce. Chodzi przede wszystkim o czas. Osiem czy dziesięć lat to niemal dekada, a pewnych zaległości bardzo trudno nadrobić.
Często przywołuje się przykład Szwecji czy Danii. Tylko że tam nigdy nie było poważnej dyskusji o tym, żeby przyszłość energetyki ponownie opierać na węglu. Państwa pozostawiają sobie pewne źródła energii na sytuacje kryzysowe, ale wiedzą, w jakim kierunku powinny się rozwijać.
Przede wszystkim sam biznes zwraca uwagę na pochodzenie energii. Duże zachodnie korporacje chcą korzystać z zielonej energii. Patrzą na ekologię, ale również na koszty.
Dobrym przykładem jest Cementownia Warta w województwie łódzkim, jeden z największych pracodawców w swojej okolicy. Produkcja cementu wymaga ogromnych ilości energii. Przedstawiciele firmy mówią, że 70 proc. energii pochodzi z fotowoltaiki, w którą zainwestowali.
Przedsiębiorcy mówią wprost: jeżeli chcą utrzymać się na rynku, muszą mieć dostęp do tańszej, zielonej energii. Inaczej przegrają konkurencję.
KNews.pl: Wróćmy do chińskiej ekspansji. Przez lata europejscy konsumenci kupowali towary z Chin, ponieważ były znacznie tańsze. Czy nie jest już za późno na zmianę tej polityki?
Dariusz Joński: Zgadza się, wszyscy kupowali, bo było dwa razy taniej. Ale moim zdaniem czasy takiego oddawania rynku zaczynają się kończyć. Coraz więcej osób w Europie rozumie, że nie możemy dalej postępować w ten sposób.
Zaczynamy podpisywać umowy dotyczące dostępu do surowców krytycznych. Pozostaje jednak problem technologii, na przykład produkcji baterii. Tutaj Chiny nadal mają ogromną przewagę.
Dlatego tak ważny jest projekt związany z Foxconnem i planowaną fabryką samochodów w Jaworznie. Tajwan dysponuje technologiami, których Europa jeszcze nie ma w wystarczającym stopniu.
Chcemy budować tę fabrykę właśnie dlatego, że Tajwan może nam dać dostęp do technologii, których obecnie nie mamy w Europie.
KNews.pl: Chciałbym na koniec wrócić do województwa łódzkiego. Czy uważa Pan, że europejskie regulacje uda się wprowadzić wystarczająco szybko, aby ochronić tutejsze fabryki AGD?
Dariusz Joński: Robimy w tej chwili absolutnie wszystko, żeby pomóc tej branży i nie oddać pola konkurencji. To niezwykle ważny przemysł dla województwa łódzkiego.
Miałem kontakt z przedstawicielami dużej firmy mającej tutaj wiele zakładów. Odnotowali wzrost rok do roku. To pokazuje, że sytuacja nie jest wszędzie taka sama. Natomiast zagrożenie jest realne i musimy reagować.
Ta walka nie jest uczciwa. Chińskie przedsiębiorstwa dysponują ogromnymi możliwościami finansowymi. Tak jak mówiłem, potrafią wydawać na reklamę kwoty nieporównywalne z budżetami europejskich konkurentów.
Spójrzmy na marki takie jak Haier czy Hisense. Inwestują w reklamę, sponsorują wydarzenia i kluby sportowe, angażują znane osoby. Wielu konsumentów nie zdaje sobie nawet sprawy, że kupuje produkt chińskiej firmy.
Ktoś dzisiaj kupi lodówkę o 300 złotych tańszą. Ale jeżeli europejskie fabryki upadną i konkurencja zostanie ograniczona, za jakiś czas może się okazać, że za podobną lodówkę zapłaci tysiąc złotych więcej. Chińczycy nie będą przecież bez końca dopłacać do sprzedaży. Chodzi o przejęcie rynku.
Dlatego dla mnie najważniejsze jest to, żeby fabryki pozostały w Polsce i żebyśmy nie tracili miejsc pracy.
Weź udział w dyskusji!
Masz opinię, dodatkowy kontekst albo chcesz podzielić się własnym doświadczeniem? Zostaw komentarz pod artykułem.