Historia Brzezin ożywa na muralu. Wystarczy smartfon, by odkryć przeszłość miasta krawców

Brzeziny mają nową atrakcję, która łączy sztukę uliczną z historią miasta. Na jednej z kamienic powstał niezwykły mural inspirowany dawnym rzemiosłem i regionalnymi wzorami. Nie wszystko jednak widać na pierwszy rzut oka. Aby odkryć pełną opowieść, trzeba sięgnąć po telefon.

Na ścianie kamienicy przy ul. św. Anny 21 w centrum Brzezin powstał interaktywny mural, którego autorką jest Klaudia Rutkowska, łódzka artystka związana z Akademią Sztuk Pięknych w Łodzi. W swojej pracy połączyła tradycyjne hafty brzezińskie, koronki, ludowe wycinanki i motywy nawiązujące do historii miejscowego rzemiosła.

Nie jest to jednak wyłącznie dekoracja miejskiej przestrzeni. Mural został zaprojektowany jako opowieść o przeszłości Brzezin, ich mieszkańcach i zawodach, które przez stulecia kształtowały charakter miasta. Co istotne, przy tworzeniu projektu wykorzystano również wspomnienia współczesnych brzezinian.

Nowe dzieło ma także wymiar technologiczny. Po zeskanowaniu kodu QR i skierowaniu smartfona na mural można zobaczyć animację obrazu oraz odkrywać informacje ukryte w jego detalach, w tym opisy i kulisy powstawania projektu.

fot.: Lodzkie.pl

Brzeziny przez stulecia były miastem rzemieślników

Wybór motywów na mural nie jest przypadkowy. Brzeziny mają wielowiekową tradycję związaną z produkcją tkanin, sukiennictwem i krawiectwem. Już w XVI wieku były jednym z najważniejszych ośrodków sukienniczych Rzeczypospolitej. Według opracowania historycznego opublikowanego przez Urząd Miasta Brzeziny w drugiej połowie XVI wieku działało tutaj ponad 300 mistrzów sukienniczych.

Produkowane w Brzezinach sukno trafiało do wielu polskich miast, a także na rynki wschodnie. Był to okres, w którym działalność rzemieślnicza stanowiła podstawę lokalnej gospodarki i przyczyniała się do rozwoju miasta.

Kolejny ważny rozdział tej historii rozpoczął się pod koniec XIX wieku. Brzeziny stały się wówczas znaczącym ośrodkiem krawiectwa chałupniczego, rozwijanego przede wszystkim przez miejscową społeczność żydowską. Produkowano głównie odzież męską, którą sprzedawano między innymi na rozległym rynku rosyjskim.

To właśnie wtedy utrwaliło się określenie Brzezin jako „miasta krawców”, a nawet „stolicy polskiego krawiectwa”. Rozwój tej branży wpływał nie tylko na zatrudnienie i lokalny handel, lecz także na urbanistyczny obraz miasta. Na przełomie XIX i XX wieku powstało wiele murowanych kamienic, z których część zachowała się do dzisiaj.

Historia brzezińskiego rzemiosła ma również tragiczny rozdział. Zagłada miejscowej społeczności żydowskiej podczas II wojny światowej oznaczała zniszczenie środowiska, które przez dziesięciolecia współtworzyło gospodarczą i kulturową tożsamość miasta.

Po wojnie rozwijał się tutaj państwowy przemysł odzieżowy, a po transformacji ustrojowej ponownie pojawiło się prywatne krawiectwo. Dawna specjalizacja gospodarcza pozostaje więc ważnym elementem pamięci o Brzezinach.

Nowy mural nawiązuje właśnie do tego dziedzictwa. Hafty, koronki i wzory ludowe stają się elementami współczesnej kompozycji artystycznej, a jednocześnie przypominają o umiejętnościach przekazywanych przez kolejne pokolenia.

fot.: fot.: Lodzkie.pl

Mural, który można oglądać na dwa sposoby

Autorka pracy, Klaudia Rutkowska, potraktowała kompozycję jako rodzaj wizualnego kodu. Poszczególne wzory i detale odwołują się do historii miejsca, dawnych tradycji i wspomnień mieszkańców. Można je oglądać jak klasyczne malowidło ścienne, ale dopiero wykorzystanie telefonu pozwala odkryć dodatkową warstwę projektu.

Interaktywny charakter muralu sprawia, że odbiorca nie ogranicza się do oglądania obrazu. Może również poznawać informacje związane z jego powstaniem i znaczeniem poszczególnych elementów. To sposób prezentowania lokalnej historii, który może zainteresować także młodsze pokolenia.

Podczas uroczystego odsłonięcia muralu marszałek województwa łódzkiego Joanna Skrzydlewska podkreślała jego znaczenie dla zachowania pamięci o dawnych mieszkańcach i rzemieślnikach.

fot.: fot.: Lodzkie.pl

– Brzeziny dołączyły do miast w województwie łódzkim, gdzie sztuka uliczna staje się pomostem pomiędzy wspólnotą a tradycją. Ten mural to wspaniała opowieść o historii i korzeniach, o pięknie i ludziach, którzy tutaj mieszkali, czyli jest to hołd przede wszystkim dla wszystkich krawców, tkaczy i lokalnych rzemieślników, z których słynęły Brzeziny i cały powiat brzeziński – mówiła Joanna Skrzydlewska.

Marszałek zwróciła również uwagę na możliwość wykorzystania nowych technologii do popularyzowania lokalnego dziedzictwa.

– Ten mural jest także mostem między przeszłością a przyszłością, bo młodsze pokolenia, ale też starsze, używając telefonu komórkowego będą mogły się przenieść trochę w inną rzeczywistość – podkreślała.

Pomysł zakłada więc połączenie dwóch sposobów opowiadania o historii: tradycyjnej sztuki inspirowanej ludowym wzornictwem oraz cyfrowej prezentacji, dostępnej za pomocą urządzeń mobilnych.

fot.: fot.: Lodzkie.pl

Nowa atrakcja w historycznym centrum miasta

Mural powstał przy ul. św. Anny 21, w samym centrum Brzezin. Lokalizacja jest istotna również z historycznego punktu widzenia. Ulica św. Anny należy do dawnych części miasta, a jej okolice są związane z wielowiekowym rozwojem Brzezin jako ośrodka handlowego i rzemieślniczego.

Jak przypomina miejski przewodnik po lokalnych zabytkach, już w XVI wieku ulica ta prowadziła od głównego rynku w kierunku kościoła św. Anny. Przez ten obszar przebiegał również ważny szlak handlowy łączący Wielkopolskę i Kujawy z Piotrkowem i Krakowem.

Nowy mural wzbogaca przestrzeń, w której wciąż można odnaleźć ślady dawnej historii miasta. Może być dodatkowym punktem na trasie zwiedzania Brzezin, szczególnie dla osób zainteresowanych regionalną kulturą, sztuką uliczną oraz przemysłowym i rzemieślniczym dziedzictwem województwa łódzkiego.

Projekt zrealizowała Fundacja Urban Forms, znana z działań wykorzystujących sztukę w przestrzeni publicznej. Przedsięwzięcie otrzymało wsparcie finansowe Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego.

To już kolejna wspólna realizacja fundacji i Klaudii Rutkowskiej. W ubiegłym roku artystka stworzyła w Piotrkowie Trybunalskim mural inspirowany miejscową wycinanką ludową. Brzeziński projekt jest kontynuacją koncepcji prezentowania regionalnego dziedzictwa za pomocą współczesnych form artystycznych.

fot.: fot.: Lodzkie.pl

Przedsięwzięcie pod nazwą „Zakodowane we wzorach. Interaktywny mural inspirowany sztuką ludową regionu łódzkiego w Brzezinach” otrzymało 46,7 tys. zł dotacji w ramach programu wspierania kultury, sztuki oraz ochrony dóbr kultury i dziedzictwa narodowego w 2026 roku.

Dla Brzezin nowy mural jest czymś więcej niż kolejnym barwnym elementem miejskiej przestrzeni. To także próba zachowania i przypomnienia historii, która przez stulecia decydowała o gospodarczym znaczeniu miasta. Historii zapisanej nie tylko w dokumentach i muzealnych zbiorach, lecz również w ludzkich umiejętnościach, rodzinnych wspomnieniach i dawnych wzorach rzemieślniczych.